1. Spanningshoofdpijn

In de praktijk verwijzen de termen “spanningshoofdpijn” en “spierspanningshoofdpijn” meestal naar dezelfde vorm van hoofdpijn. Spanningshoofdpijn is de meest voorkomende vorm van hoofdpijn. De pijn voelt vaak drukkend of klemmend aan, alsof er een strakke band om het hoofd zit. Veel mensen ervaren daarnaast een stijve nek, gespannen schouders of vermoeide ogen.

De klachten ontstaan vaak geleidelijk en nemen toe aan het einde van een werkdag of stressvolle periode:

• gespannen nek- en schouderspieren
• pijn vanuit kaakspieren of hoofdhuid
• hoofdpijn die erger wordt bij langdurig zitten, stress of spierspanning

2. Migraine

Migraine is een neurologische aandoening waarbij aanvallen van hevige hoofdpijn optreden. Vaak gaat dit samen met misselijkheid, overgevoeligheid voor licht of geluid en soms aura’s zoals flitsen, tintelingen of wazig zien. 

De exacte oorzaak van migraine is nog niet volledig bekend, maar men denkt dat het te maken heeft met een tijdelijke verstoring in de hersenen en het zenuwstelsel. Daarbij spelen veranderingen in bloedvaten, zenuwactiviteit en bepaalde signaalstoffen waarschijnlijk een belangrijke rol. Aanvallen kunnen worden uitgelokt door factoren zoals stress, slaaptekort, hormonale schommelingen, fel licht, voeding of langdurige overbelasting.

Migraine kan iemand tijdelijk volledig uitschakelen, waardoor werken, bewegen of concentreren nauwelijks nog mogelijk is.

3. Clusterhoofdpijn

Clusterhoofdpijn veroorzaakt extreem hevige pijn, meestal rond één oog of aan één kant van het hoofd. De pijn ontstaat vaak plotseling en wordt door veel mensen omschreven als brandend, borend of stekend. Aanvallen komen vaak in periodes (“clusters”) voor en kunnen meerdere keren per dag optreden, soms weken of maanden achter elkaar.

Tijdens een aanval kunnen ook andere klachten ontstaan, zoals een rood of tranend oog, een verstopte neus, zweten of rusteloosheid. In tegenstelling tot migraine voelen mensen met clusterhoofdpijn vaak juist de drang om te bewegen omdat stilzitten bijna onmogelijk is door de intensiteit van de pijn.

De exacte oorzaak is nog niet volledig duidelijk, maar men vermoedt dat een deel van de hersenen dat betrokken is bij het slaap-waakritme en pijnregulatie een belangrijke rol speelt. Hoewel clusterhoofdpijn minder vaak voorkomt, wordt het gezien als één van de meest intense vormen van hoofdpijn.

4. Medicatie-afhankelijke hoofdpijn

Medicatie-afhankelijke hoofdpijn ontstaat door langdurig of frequent gebruik van pijnstillers. Ironisch genoeg kunnen medicijnen die bedoeld zijn tegen hoofdpijn uiteindelijk juist nieuwe hoofdpijn veroorzaken. Zelfs bij paracetamol en ibuprofen.

Mensen belanden hierdoor soms in een vicieuze cirkel van pijn en medicatiegebruik.

Verschil in oorzaken

Het grootste verschil zit in de oorzaak en de manier waarop de pijn ontstaat.

• Migraine: Oorzaak is niet volledig bekend. Waarschijnlijk een tijdelijke verstoring in hersenactiviteit en zenuwprikkeling, waarbij ook bloedvaten en prikkelverwerking in de hersenen een rol spelen.
• Clusterhoofdpijn: Oorzaak is niet volledig bekend. Waarschijnlijk betrokkenheid van de hypothalamus (hersengebied dat o.a. slaap en ritme regelt) en ontregeling van pijnbanen in het zenuwstelsel.
• Medicatie-afhankelijke hoofdpijn: Duidelijke oorzaak: ontstaat door te frequent gebruik van pijnstillers of migrainemedicatie, waardoor het pijnsysteem overgevoelig raakt en hoofdpijn in stand blijft of verergert.
• Spanningshoofdpijn: Bij spanningshoofdpijn ligt de oorzaak vaak meer in spierspanning, houding, stress, ademhaling en langdurige belasting van nek en schouders (vandaar ook wel spierspanningshoofdpijn genoemd)

Juist die laatste vorm blijkt in de praktijk sterk verbonden met hoe iemand zit, staat, loopt en beweegt gedurende de dag.

Hoe ontstaat spierspanningshoofdpijn?

Waarom houding en beweging zoveel invloed heeft

Een belangrijke oorzaak van verhoogde spierspanning is de manier waarop we zitten en bewegen. 

De wervelkolom heeft van nature lichte krommingen:

• een holling in de onderrug (lordose),
• een lichte bolling in de bovenrug (kyfose),
• en opnieuw een holling in de nek.

Wanneer deze natuurlijke houding aanwezig is, kunnen de schouders ontspannen hangen en hoeven spieren relatief weinig extra spanning te leveren.

Maar veel mensen zitten en bewegen vaak langdurig met een gebogen óf overstrekte bovenrug  en opgetrokken of gespannen schouders.

Daardoor raken nek- en schouderspieren continu overbelast. Hoe langer deze houding wordt aangehouden, hoe meer spanning zich opbouwt. Uiteindelijk kan deze spanning uitstralen naar het hoofd.

Invloed van ademhaling op spanningshoofdpijn

Naast houding speelt ademhaling een verrassend grote rol.

Bij een ontspannen ademhaling beweegt vooral het middenrif en spreidt de borstkas licht. Maar wanneer zijn rug te veel gebogen óf juist te veel gestrekt houdt, ontstaat sneller een hoge borstademhaling. Hierbij worden zogenaamde hulpademhalingsspieren actief. Veel van die hulpademhalingsspieren bevinden zich juist in de nek en schouders.

Daardoor ontstaat een vicieuze cirkel:

1. Een verkeerde houding belemmert de ademhaling.
2. De ademhaling wordt oppervlakkiger.
3. Nek- en schouderspieren moeten harder werken.
4. De spanning neemt verder toe.
5. De hoofdpijn verergert.
6. Door pijn ga je weer slechter bewegen en ademen waardoor de cyclus opnieuw start

Waarom oefentherapie Cesar/Mensendieck logisch is bij spierspanningshoofdpijn

Oefentherapie Cesar en Mensendieck richt zich niet alleen op de pijn zelf, maar vooral op de oorzaak van de overbelasting.

Dat maakt deze therapievorm bij spierspanningshoofdpijn bijzonder logisch.

De behandeling kijkt naar:

• houding,
• bewegingspatronen,
• ademhaling,
• spierspanning,
• werkhouding,
• en dagelijkse belasting.

In plaats van alleen symptomen te onderdrukken, leert iemand begrijpen waarom de spanning ontstaat en hoe die verminderd kan worden.

Wat gebeurt er tijdens oefentherapie?

Tijdens de therapie wordt gekeken hoe iemand:

• zit,
• staat,
• ademt,
• beweegt,
• en spanning opbouwt gedurende de dag.

Vervolgens worden oefeningen ingezet om:

• de houding te verbeteren,
• nek- en schouderspieren minder te overbelasten,
• de ademhaling te ontspannen,
• en de natuurlijke beweeglijkheid van de wervelkolom te herstellen.

Het doel is niet alleen tijdelijke verlichting, maar vooral voorkomen dat de spanning telkens terugkomt.

Conclusie

Hoofdpijn kent verschillende vormen, zoals migraine, clusterhoofdpijn en medicatie-afhankelijke hoofdpijn. Maar bij spanningshoofdpijn speelt het bewegingsapparaat vaak een grote rol.

Een verkeerde houding, oppervlakkige ademhaling én langdurige spierspanning in nek en schouders kunnen samen zorgen voor het in stand houden van aanhoudende hoofdpijnklachten.

Omdat Oefentherapie Cesar en Mensendieck zich richt op de onderliggende oorzaak van die spanning, is het een logische behandelvorm voor mensen met spierspanningshoofdpijn. Niet alleen om klachten te verminderen, maar ook om herhaling te voorkomen.